โกมล พานิชพันธ์

โกมลผ้าไทย

โกมลผ้าไทย

อ.โกมล พานิชพันธ์

พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ ริเริ่มโดยนายโกมล พานิชพันธ์ นักสะสมผ้าโบราณชาวอำเภอลอง โดยนายโกมลได้สะสมผ้าโบราณชนิดต่างๆของ "เมืองลอง" และผ้าโบราณของชุมชนต่างๆ ใกล้เคียง จนกระทั่งร่วมมือกับศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนจังหวัดแพร่ จัดตั้งศูนย์เทคโนโลยีพื้นบ้าน สาขาสิ่งทอ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในวโรกาสทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ 6 รอบ เมื่อปีพุทธศักราช 2535 จากนั้นจึงได้เปิดเป็นพิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณให้บุคคลทั่วไปชมในวันที่ 12 สิงหาคม 2535

ที่มาของการเริ่มสะสมผ้าโบราณ

สมัยก่อนตอนผมยังเด็ก คุณพ่อเป็นช่างภาพ และมีร้านถ่ายภาพอยู่กลางตลาดใน อ.ลอง มีโอกาสได้ติดตามท่านไปในที่ต่างๆ เพราะต้องไปถ่ายภาพนอกสถานที่ พ่อทำงานส่วนผมก็นั่งรออยู่ใต้ถุนบ้าน เห็นชาวบ้านนั่งทอผ้ากันแทบทุกบ้าน ผมเริ่มสนใจแต่ก็ยังแปลกใจว่าเขาทอไปทำไมเพราะไม่ค่อยเห็นชาวบ้านนุ่งกันมากนัก เพราะจะทอเอาไว้นุ่งในโอกาสพิเศษเท่านั้น ผมก็เลยขอดูผ้าเหล่านั้นแต่ก็เป็นเทคนิคที่ดูไม่ออกว่าเป็นลายอะไร มันดูพิสดารไปหมด หลังจากนั้นผมก็ลองปรึกษาคุณอาวิถี พานิชพันธ์ ท่านเป็นคนที่มีความรู้เรื่องศิลปะ คุณอาก็บอกให้เก็บไว้เพราะผ้าแต่ละผืนมีคุณค่ามากมาย และจะมีค่าในอนาคต ผมก็เลยขอถ่ายรูปเก็บไว้ และขอบูชาเป็นเจ้าของ ตั้งแต่นั้นผมก็เริ่มสะสมมาเรื่อยๆ

จุดเริ่มต้นงานแสดงผ้าโบราณกับงานด้านวัฒนธรรม

ตอนนั้นผมมีโอกาสได้ทำงานไลท์แอนด์ซาวน์ของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง และเวียนไปจัดทุกภาค ในช่วงนี้เองผมก็ได้ความรู้ของผ้าแต่ละพื้นที่ หลังจากนั้นก็มาคิดว่าถ้าทำอย่างนี้ไปเรื่อยๆ ไม่มีการผลิตขึ้นใหม่ผ้าก็จะพังหมด ผมก็เลยลองมาดูพื้นฐานชาวบ้านที่แพร่ดู เขาก็สามารถทำได้โดยที่ผมให้ลายเก่าๆ แล้วให้ชาวบ้านเขาแกะลายขึ้น เขาแกะได้ประมาณ 25 เปอร์เซ็นต์ของลายที่ผมมีอยู่ปัจจุบันก็ยังได้ลายที่สวยงามขนาดนี้ ถ้าเขาเก็บได้หมดมันจะสวยงามและมหัศจรรย์มาก

ผ้าโบราณที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์แบ่งเป็นกี่ประเภท

ส่วนใหญ่ที่พิพิธภัณฑ์ผ้าโบราณ ผมจะเน้นผ้าของเมืองลองเป็นหลัก เป็นผ้ากลุ่มของไทยโยนก คือ ไทญวน ซึ่งในภาคเหนือจะมี ไทญวน ไทลื้อ ไทเขิน เราก็พยายามเอาไทญวนในท้องถิ่นเราเป็นหลักก่อน แล้วต่อไปก็เป็นไทเขินและไทลื้อบ้าง มีการเปรียบเทียบผ้าในเทคนิคจกของแต่ละพื้นที่ เพื่อที่จะพัฒนาให้ชาวบ้านในท้องถิ่นรู้ว่าของเราทอได้ขนาดไหน และของเมืองอื่นเขาทำกันประมาณไหน

ความแตกต่างของผ้าทอแต่ละท้องถิ่น

ในประเทศไทยมีทั้งหมด 4 เทคนิค คือ จก ขิด ยก มัดหมี่ อย่างที่เมืองลองจะเน้นไปที่ผ้าไทญวนคือเทคนิค "จก" เป็นลักษณะของการทอพร้อมกับการปักไปด้วย ปกติการปักจะต้องมีผ้าพื้นอยู่ แต่ทอคือมีเส้นฝ้ายอย่างเดียว ก็เอาเส้นฝ้ายมาทอเป็นผ้าพื้นพร้อมกับการปัก การปักแบบนี้ชาวบ้านเรียกว่าจก เหมือนกับการดึงจากข้างล่างขึ้นข้างบน ถ้าเป็นกลุ่มของไทลื้อผ้าก็จะเป็นสองตะเข็บ เพราะระบบการวางเส้นยืนจะต่างกัน ส่วนของทางอีสานจะเน้นเป็นผ้าที่ทอด้วยการมัดลายก่อนแล้วเอาไปทอ เรียกว่า "มัดหมี่" แต่ตอนนี้ประเทศไทยค่อนข้างจะเปิดกว้างเรื่องผ้ามากขึ้น จึงมีการเลียนแบบของแต่ละพื้นที่เข้าไป มีการนำเทคนิคยกกับขิดมาผสมกันแล้วเพิ่มเส้นพิเศษเข้าไปเป็นจก ถือเป็นผ้าที่มีเทคนิคพิเศษกว่าผ้าตัวอื่นคือตัวลายมันจะนูนขึ้นมาจากตัวพื้น

ความสวยงามของผ้าทอที่ตัวละครสวมใส่กันมาก

ผ้าที่ใช้ในละครเรื่องนี้ก็มีทั้งเก่าและใหม่ บางผืนทอเก็บไว้นานกว่า 20 ปี บางผืนเก่าถึง 200 ปีก็มี แต่สำหรับผืนที่ทอขึ้นใหม่ก็เพื่อการสะสมด้วย เทคนิคจะเหมือนของเก่าทั้งหมด อย่างผ้าผืนที่นางเอกสวมใส่ในฉากถวายตัว เรียกว่า "ซิ่นไหมคำ" เป็นผ้าร่วมสมัย ตัวเส้นใยที่นำมาทอเป็นไหมป่า ที่ชาวบ้านเก็บหอมรอมริบไว้เรียกว่า "ไหมฮอม" พอเก็บได้ปริมาณพอสมควรแล้วถึงนำมาสาวเป็นเส้นพุ่ง ส่วนดิ้นเงินดิ้นทองที่ปักนำเข้าจากฝรั่งเศส เลื่อมที่ปักจากอินเดีย และต่อด้วยผ้ากำมะหยี่นำเข้าจากเปอร์เซีย และเทปดอกไม้ไหมปักนำเข้าจากเมืองจีน จะเห็นได้ว่าผ้าผืนหนึ่งจะต้องแสดงให้เห็นว่ามีวัฒนธรรมร่วมกับเมืองใดบ้าง เพราะฉะนั้นคนใช้ผ้าผืนนี้จะต้องไม่ใช่คนธรรมดา เพราะวัสดุเป็นของนำเข้าจากต่างประเทศ และวัสดุเหล่านี้เข้ามาถึงเมืองลองได้โดยผ่านทางหลวงพระบางซึ่งห่างจากเมืองลองราว 200 กิโลเมตรเท่านั้น ความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าเมืองแพร่และเจ้าเมืองหลวงพระบางก็จะเป็นกลุ่มเดียวกัน

พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ แบ่งการจัดแสดงออกเป็นส่วน ๆ อาทิ เรื่องจิตรกรรมเวียงต้า งานจิตรกรรมสีฝุ่นบนแผ่นไม้หลายแผ่นที่ประกอบเป็นฝาผนังของช่างพื้นบ้านในอดีต เรื่อง ผ้าโบราณเมืองลอง จัดแสดงผ้าซิ่นตีนจกของกลุ่มไทโยนก "เมืองลอง" ส่วนจัดแสดงผ้าซิ่นตีนจกจากแหล่งต่างๆ และเพื่อที่จะให้เกิดการพัฒนาของชุมชน ทางพิพิธภัณฑ์ได้จัดแสดงผ้าจกจากแหล่งต่างๆในเชิงเปรียบเทียบ เพื่อให้คนในท้องถิ่นได้รู้และเห็นถึงความแตกต่างกันของผ้าตีนจกจากแหล่งอื่นๆ เช่น ตีนจกแม่แจ่ม ตีนจกไหล่หิน ตีนจกนาน้อย ตีนจกหาดเสี้ยว ตีนจกราชบุรี ตีนจกลาวครั่งในแหล่งต่างๆ ส่วนที่แสดงวิธีการเก็บผ้าโบราณ โดยจัดเก็บผ้าโบราณโดยอาศัยภูมิปัญญาของคนโบราณที่ทำให้ผ้าสามารถอยู่ได้นานกว่า 200 ปี ร้านค้า จัดจำหน่ายผ้าตีนจกลายโบราณ ผ้าโบราณทำใหม่ พร้อมทั้งเสื้อผ้าสำเร็จรูปเสื้อหม้อห้อม เสื้อสาลู ผ้าพันคอ เน็คไท เสื้อจากผ้ามุ้งสไตล์แขก

ตั้งอยู่หมู่ทีู่่ 6 ต.ห้วยอ้อ อ.ลอง จ.แพร่

“As my mom is the thai cloth sewer, I have been living with clothing, clothes redesign and fixing. I have learned the type of each cloth, both thai and international since I was a child.” MORE

ร้าน SONG DESIGN จำหน่ายสินค้าคุณภาพ